Alimlər Starlink peyklərini Yer atmosferini öyrənən nəhəng “skaner”ə çeviriblər

Yaponiyanın Kioto Universitetinin alimləri Starlink peyklərinin açıq orbital məlumatlarından istifadə edərək Yer atmosferinin yuxarı qatlarının sıxlığını xəritələşdirmək üçün yeni üsul hazırlayıblar. Tədqiqatçılar tibbdə kompüter tomoqrafiyasına bənzər yanaşmadan istifadə edərək yüzlərlə kilometr yüksəklikdə yerləşən termosferin ikiölçülü xəritəsini yarada biliblər.

Termosfer Yer səthindən təxminən 100–1000 kilometr yüksəklikdə yerləşir və bu hündürlüklərdə atmosfer son dərəcə seyrək olsa da, peyklərə təsir göstərə bilir. Qaz molekullarının yaratdığı zəif müqavimət peykləri tədricən yavaşladır və onların orbitini dəyişdirir. Buna görə termosferin sıxlığını dəqiq bilmək peyklərin gələcək mövqeyinin hesablanması, kosmik tullantılarla toqquşma riskinin qiymətləndirilməsi və orbital təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətlidir.

Problem ondadır ki, termosferi birbaşa və geniş miqyasda müşahidə etmək çətindir. Alimlər bunun üçün Starlink peyklərinin özlərini bir növ sensor şəbəkəsi kimi istifadə ediblər. Onlar təxminən 482 kilometr yüksəklikdə hərəkət edən 1200-ə yaxın Starlink peykinin açıq orbital məlumatlarını təhlil edərək atmosfer müqavimətinin onların orbitlərinə necə təsir göstərdiyini hesablayıblar.

Peyklərin orbitlərindəki tədrici dəyişikliklərdən atmosfer sıxlığını müəyyənləşdirən tədqiqatçılar daha sonra tomoqrafiya metodundan istifadə edərək təxminən 500 kilometr yüksəklikdə termosfer sıxlığının coğrafi enlik və uzunluğa görə ikiölçülü xəritəsini yaradıblar. Alimlərin bildirdiyinə görə, bu, termosfer üçün bu formada həyata keçirilən ilk tomoqrafik analizlərdən biridir.

Əldə olunan nəticələr Avropa Kosmik Agentliyinin SWARM peyklərinin atmosfer sıxlığı ilə bağlı müşahidələri ilə də yüksək uyğunluq göstərib. Bu isə Starlink kimi böyük peyk qruplarının yalnız rabitə məqsədilə deyil, atmosfer haqqında elmi məlumat toplamaq üçün dolayı müşahidə sistemi kimi də istifadə oluna biləcəyini göstərir.

Yeni yanaşmanın maraqlı tərəfi ayrıca atmosfer sensorlarının orbitə göndərilməsinə ehtiyac olmamasıdır. Starlink peyklərinin hərəkəti atmosferin onlara göstərdiyi müqavimət haqqında məlumat daşıdığından, minlərlə peykdən ibarət şəbəkə faktiki olaraq Yer kürəsini əhatə edən nəhəng müşahidə sisteminə çevrilə bilər.

Bu məlumatların praktik əhəmiyyəti də böyükdür. Aşağı Yer orbitində peyklərin və kosmik tullantıların sayı sürətlə artır. Atmosfer sıxlığının daha dəqiq hesablanması onların orbital trayektoriyalarının proqnozlaşdırılmasını yaxşılaşdıra və mümkün toqquşmaların qarşısının alınmasına kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar gələcəkdə metodun real vaxta yaxın atmosfer sıxlığı xəritələrinin yaradılmasına qədər inkişaf etdirilə biləcəyini düşünürlər. Belə sistem həm kosmik hava hadisələrinin təsirlərinin öyrənilməsində, həm də getdikcə daha sıx hala gələn aşağı Yer orbitində peyklərin təhlükəsiz idarə olunmasında istifadə edilə bilər.