Çin AI gücü üçün data mərkəzlərini kənd bölgələrinə köçürür: Guizhou niyə seçilir?

AI yarışı təkcə daha ağıllı modellər uğrunda getmir — indi məsələ onları işlədəcək nəhəng enerji və server infrastrukturudur. Çin bu yarışda qəribə, amma hesablanmış addım atır: yeni data mərkəzlərini böyük şəhərlərdən uzaq, daha kasıb kənd bölgələrinə daşıyır.

Ölkə süni intellekt hesablamalarına tələbat artdıqca data mərkəzi gücünü sürətlə böyüdür. Bu yeni infrastrukturun böyük hissəsi sıx və bahalı şərq sahilindən uzaqlaşdırılaraq Guizhou və Inner Mongolia kimi bölgələrdə qurulur.

Şəhərlər yox, dağlıq və sərin bölgələr: Çin niyə istiqaməti dəyişdi?

Çin hökuməti bu yanaşmanı 2021-ci ildə rəsmi siyasətə çevirdi və onu “Eastern Data Western Computing” strategiyası kimi təqdim etdi. Məqsəd sadədir: məlumat şərqdə yaransın, ağır hesablama isə daha ucuz və enerji baxımından əlverişli qərb bölgələrində aparılsın.

Guizhou kimi əyalətlər daha sərin hava, ucuz torpaq və geniş boş ərazilər təklif edir. Bu, minlərlə serverin işlədiyi data mərkəzləri üçün həm soyutma xərclərini azaldır, həm də genişlənmə imkanını artırır.

Çin yeni data mərkəzlərinin onilliyin sonuna qədər enerjisinin 80%-ni bərpa olunan mənbələrdən almasını tələb edir.

Günəş və külək enerjisi AI serverlərini necə qidalandırır?

Rystad Energy analitiki Simeng Deng-in fikrincə, Guizhou kimi günəş və külək enerjisi potensialı yüksək olan bölgələr operatorlara bu hədəflərə çatmağı asanlaşdırır. Çünki data mərkəzləri sabit və böyük həcmdə elektrik istehlak edir.

Bu server fermalarının başqa bir üstünlüyü də var: onlar artıq istehsal olunan bərpa olunan enerjini “udaraq” şəbəkədəki israfı azalda bilər. Çin üçün bu, xüsusilə vacibdir, çünki ölkədə bəzən günəş və külək enerjisi istehsalı tələbatı üstələyir.

Data mərkəzləri kənd iqtisadiyyatını həqiqətən dirçəldirmi?

Rəsmi baxışa görə, data mərkəzləri uzun müddət diqqətdən kənarda qalan kənd bölgələrinə yeni yollar, bizneslər və iş yerləri gətirə bilər. Amma ekspertlər bunun real təsiri barədə eyni fikirdə deyil.

Singapore Management University-dən Andrew Stokols bildirir ki, data mərkəzləri hər zaman yerli məşğulluqda böyük “dalğa effekti” yaratmır. Yəni nəhəng investisiya bölgəyə gəlsə də, bu, avtomatik olaraq yüksək maaşlı kütləvi iş yerləri demək deyil.

DSET-in Tayvanda yerləşən tədqiqatçılarına görə, Guizhou son 10 ildə data mərkəzi investisiyalarının təsiri ilə illik orta 7,4% ÜDM artımı göstərib. Amma eyni dövrdə maaş artımı üzrə əyalət Çində sondan ikinci yerdə qərarlaşıb.

Huawei-nin böyük mərkəzi ətrafında görünən dəyişiklik

Guizhou həm də ciddi borc yükü ilə üzləşir. 2024-cü ildə əyalət borcun gəlirlərə nisbətinə görə ölkədə 30-cu, borcun ÜDM-ə nisbətinə görə isə 27-ci yerdə olub.

Buna baxmayaraq, Huawei-nin ən böyük data mərkəzinin yerləşdiyi Guian New Area sakinləri real dəyişikliklərdən danışırlar. Onların sözlərinə görə, bölgədə yeni yollar salınıb, ticarət canlanıb və yaxınlıqda yaşayan insanlar üçün daha sabit iş imkanları yaranıb.

Hətta data mərkəzi klasteri formalaşandan sonra ərazidə iki universitetin açıldığı da bildirilir. Bu isə göstərir ki, AI infrastrukturu təkcə serverlərdən ibarət deyil — onun ətrafında təhsil, logistika və xidmət ekosistemi də böyüyə bilər.

Nəticə: Çin AI yarışında üstünlük qazanmaq üçün data mərkəzlərini enerji bol, torpaq ucuz və hava sərin olan bölgələrə daşıyır, amma bu strategiyanın yerli əhali üçün nə qədər faydalı olacağı hələ açıq sualdır.