Peter Thiel-dən Big Tech xəbərdarlığı: Monopoliyalar rəqabət maskası taxır

Big Tech dünyasında ən böyük güc bəzən görünməyən gücdür. Peter Thiel-in məşhur fikri isə bu oyunun pərdəarxasını çox sərt şəkildə açır: monopoliyalar çox vaxt özlərini “adi rəqib” kimi göstərməyə çalışır.

Palantir və PayPal həmtəsisçisi, Facebook-un erkən investorlarından olan Thiel bu ideyanı “Zero to One” kitabında izah edib. Onun fikrincə, gələcəyin böyük şirkətləri mövcud bazarda dava etməkdənsə, yeni bazar yaradıb onu ələ keçirməyə çalışır.

Monopoliya varsa, niyə hamı rəqabətdən danışır?

Thiel-in ən maraqlı iddiası budur: bazara nəzarət edən şirkətlər bunu açıq şəkildə etiraf etmək istəmir. Çünki “biz dominantıq” demək tənzimləyicilərin, siyasətçilərin və ictimaiyyətin diqqətini birbaşa üzərlərinə çəkir.

“Monopoliyası olan hər kəs özünü inanılmaz rəqabət içindəymiş kimi göstərir.”

Bu fikir xüsusilə Microsoft, Meta, Google, Amazon və Apple kimi nəhənglərin ətrafında gedən antitrust mübahisələrinə yaxşı oturur. Şirkətlər tez-tez “biz çox geniş bazarda yarışırıq” arqumentindən istifadə edərək dominant mövqelərini daha yumşaq göstərməyə çalışırlar.

“Zero to One” dərsi: yeni bazar yarat, qaydaları sən yaz

Thiel-in kitabı sadəcə sitatlar toplusu deyil, startup dünyası üçün bir strategiya xəritəsi kimi oxunur. O, şirkətlərə mövcud rəqiblərlə qiymət savaşına girmək əvəzinə, tamamilə yeni kateqoriya yaratmağı məsləhət görür.

Bu yanaşma uğurlu olanda şirkət bazarda tək qalır, texnologiya üstünlüyü qazanır və rəqiblərin onu təkrarlaması çətinləşir. Amma problem də buradan başlayır: bazar nəzarəti böyüdükcə hüquqi risklər də artır.

Regulyatorlar artıq oyunu yaxından izləyir

Son illərdə ABŞ və Avropa İttifaqı Big Tech şirkətlərinə qarşı daha sərt davranır. Alphabet, Apple, Meta, Microsoft və Amazon müxtəlif vaxtlarda rəqabət qaydaları və antitrust qanunları ilə bağlı araşdırmaların hədəfinə çevrilib.

Ən böyük nümunələrdən biri Google ilə bağlıdır. Avropa Komissiyası 2018-ci ildə Android cihaz istehsalçılarına Google Search və Chrome-un əvvəlcədən quraşdırılması ilə bağlı təzyiqlərə görə şirkətə 4.13 milyard avro cərimə kəsmişdi.

Big Tech üçün əsas təhlükə nədir?

Bu gün texnologiya şirkətləri sadəcə məhsul satmır, bütöv ekosistemlər qurur. Axtarış, reklam, mobil əməliyyat sistemi, tətbiq mağazası, sosial şəbəkə və bulud xidmətləri bir-birinə bağlandıqca bazara yeni oyunçuların girməsi daha da çətinləşir.

Thiel-in sitatı da məhz buna görə aktualdır: texnologiya nəhəngləri rəqabətdən danışdıqca, tənzimləyicilər onların real bazar gücünü ölçməyə çalışır. Görünən odur ki, bu mübarizə hələ uzun müddət davam edəcək.

Nəticə: Peter Thiel-in xəbərdarlığı sadədir: texnologiyada ən böyük güc bəzən məhsulda yox, bazarı necə idarə etdiyini gizlətmək bacarığındadır.