Süni Zəka ABŞ və Avropada Minlərlə İş Yerini Necə Dəyişdirir?

Süni zəkanın iş dünyasında yaratdığı dalğalar

Süni zəkanın sürətli inkişafı ABŞ və Avropada iş yerlərinin kütləvi ixtisarına səbəb olur. Yalnız ABŞ-da süni zəka ilə əlaqəli səbəblərdən 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında 120 mindən çox iş yeri azaldılıb. Bu, ümumi ixtisarların 21%-ni təşkil edir və süni zəka ilə bağlı ixtisarların sayının 2025-ci illə müqayisədə iki dəfədən çox artdığını göstərir.

Nəhəng şirkətlərin ixtisar planları

Amazon 2025-ci ilin oktyabrında 14 min, 2026-cı ilin yanvarında isə əlavə 16 min işçini ixtisar edib, əsasən ofis işçiləri arasında. Microsoft isə 2026-cı ilin iyulunda 4 800 iş yerini bağlayıb və oktyabrın 26-da təxminən 60 min işçiyə könüllü çıxış proqramı təklif edib. Bu proqramda iştirak sayı hələ müəyyən edilməyib. Proqram ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya və Hindistanı əhatə edir, İtaliyada isə tətbiq olunmur.

Avropada dövlət və özəl sektorun reaksiyası

Niderland hökuməti növbəti on ildə dövlət işçilərinin sayını 25 min nəfər, yəni təxminən 20%, azaltmağı planlaşdırır. Bu addımla 3,5 milyard avro qənaət etməyi hədəfləyir. Maraqlıdır ki, 2018-ci ildən bəri dövlət işçilərinin sayı 46 500 nəfər artıb. Böyük Britaniyada Barclays 5 min, Allianz Partners isə 1 800 iş yerini ixtisar etməyi planlaşdırır.

Digər şirkətlərin ixtisar hədəfləri

HP 2028-ci ilə qədər 4-6 min, Dow təxminən 4 500, Block isə artıq 4 min iş yerini ixtisar edib. İtaliyanın Intesa Sanpaolo bankı 2026-2029-cu illərdə 12 400 işçini işdən çıxaracaq, onlardan təxminən 9 750-si İtaliyada olacaq. Bank 2030-cu ilə qədər 6 300 gənc işçi işə götürməyi planlaşdırır. Bu proqram birbaşa süni zəka ilə bağlı ixtisarlar deyil, daha çox nəsil dəyişimi və proseslərin sadələşdirilməsi məqsədi daşıyır. İllik qənaət 570 milyon avro səviyyəsindədir.

Süni zəkanın işçi qüvvəsinə təsiri

Süni zəka yalnız təkrar işləri deyil, həm də menecerlər və maliyyə mütəxəssislərinin işini dəyişdirir. ABŞ-da 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında iş yerlərinin 21%-i süni zəka ilə əlaqələndirilib. JPMorgan CEO-su Jamie Dimon bildirib ki, bank süni zəka mütəxəssislərini daha çox işə götürəcək, ənənəvi bank işçilərinin sayını isə azalda bilər.

İnsanlar və gələcək

Bu ixtisarlar milyonlarla insanın həyatına təsir edir və onların gələcək karyeralarını yenidən düşünməyə məcbur edir. Eyni zamanda, süni zəkanın gətirdiyi qənaət və effektivlik yeni iş modelləri və imkanlar da yaradır. İqtisadiyyat və iş dünyası bu dəyişikliklərə uyğunlaşmağa çalışır, lakin insan amili hələ də ən vacib məsələ olaraq qalır.