Google rəhbəri: Kosmik məlumat mərkəzi qurudakından 100 dəfə baha ola bilər

    “Google”un məlumat mərkəzləri üzrə enerji rəhbəri Amanda Peterson Corio deyib ki, kosmosda məlumat mərkəzi qurmaq Yerdəkindən 100 dəfə baha başa gələ biləcəyini göstərir. Onun fikrincə, şirkətlər əvvəlcə quruda olan bütün variantları yoxlamalıdır. Bu açıqlama “Google”un orbitdə süni intellekt çiplərini sınaqdan keçirdiyi vaxta təsadüf edib.    “Project Suncatcher” layihəsinin “Planet” ilə hazırlanan ilk prototipi 1 oktyabrda “SpaceX” missiyası ilə orbitə çıxarılıb. Peykdəki “Gemma 4” modeli TPU adlı xüsusi çipdə kosmos haqqında qısa hayku yazıb. Nəticə Norveçin Svalbard bölgəsi üzərindən Yerə göndərilib. TPU süni intellekt hesablamaları üçün hazırlanmış çipdir. “Google” bunu məlumat mərkəzlərində işlədilən güclü TPU-nun orbitdə verdiyi ilk süni intellekt cavabı adlandırır.    Sınaq hələ çox kiçik miqyasdadır. Peykdə 4 TPU var, günəş panelləri isə təxminən 1 kVt enerji yaradır. Enerji az olduğuna görə hər seansda yalnız 1 çip işləyir və bu iş təxminən 20 dəqiqə davam edir. Quruda tikilən 1 GVt gücündə süni intellekt mərkəzi təxminən 1 milyon dəfə çox enerji sərf edir. Layihə rəhbəri Travis Beals orbitdə aparılan hesablamaların qarşıdakı 5 ildə qurudakı həllərdən ucuz olacağını gözləmir.    Bu hesablamalar “SpaceX” şirkətinin orbitdə məlumat emalı planlarının nə qədər sərfəli olacağına dair suallar yaradıb. Şirkət investorlarına deyib ki, yeni hesablama gücü indiki icarə qiymətləri ilə xərcini 1 ildən az müddətdə çıxarır. Quruluş xərci 100 dəfə artsa və icarə qiyməti dəyişməsə, bu müddət 100 ilə çata bilər. Xərc 10 dəfə artarsa, pulun geri qayıtması təxminən 10 il çəkə bilər. “SpaceX” orbitə 1 milyona qədər məlumat mərkəzi peyki çıxarmaq üçün icazə istəyib.    Corio-nun fikrincə, ABŞ-də elektrik çatışmazlığı yoxdur. Əsas problem tikinti icazələrinin alınması və obyektlərin elektrik şəbəkəsinə qoşulması üçün aparılan araşdırmalardır. “Google” ən azı 10 ştatda elektrik şəbəkəsinin yenilənməsi xərclərini əvvəlcədən ödəyir. Bu ödənişlər 15 ildən 20 ilədək dövrü əhatə edir. Şirkət həmçinin bərpa zəmanətləri verir və yerli hakimiyyətlə məxfilik razılaşmalarından imtina edib. Buna baxmayaraq, 2026-cı ilin ilk rübündə 75 məlumat mərkəzi layihəsi gecikdirilib və ya dayandırılıb. Həmin layihələrin ümumi dəyəri 130 milyard dollar (təxminən 221 milyard manat) olub. “Oracle” kimi iri şirkətlər də yerli əhalinin etirazları ilə üzləşib.    Orbitə çıxmaq da icazə problemini tam həll etmir. “SpaceX”in 1 milyon peyk planı ABŞ Federal Rabitə Komissiyasının razılığını almalıdır. “Blue Origin”in hazırladığı 51 600 peyklik “Project Sunrise” layihəsinə də eyni qurum icazə verməlidir. Kosmik tullantılar və radiotezliklərin bölüşdürülməsi ilə bağlı etirazlar prosesi uzada bilər. Daha böyük sistem qurulmadan və real xərc açıqlanmadan kosmosla Yer arasındakı qiymət fərqini dəqiq hesablamaq çətindir. Fərq 3 və ya 10 dəfə ola bilər. Onun 100 dəfəyə çatıb-çatmayacağı da hələ bilinmir.