Wikipedia rəhbərindən xəbərdarlıq: Süni intellekt onlayn ensiklopediyanın gələcəyini təhdid edir

Süni intellekt insanların internetdə məlumat axtarma vərdişlərini dəyişdikcə Wikipedia bunun təsirlərini daha çox hiss etməyə başlayıb. Son bir ildə platformada səhifə baxışlarının sayı 8 faiz azalıb və geriləmənin davam etdiyi bildirilir. Əsas problemlərdən biri isə Wikipedia-nın süni intellekt modelləri üçün mühüm məlumat mənbəyi olmasına baxmayaraq, həmin sistemlərin istifadəçilərə məlumatı birbaşa təqdim edərək onları ensiklopediyanın özünə yönləndirməməsidir.

Wikimedia Foundation-ın baş direktoru Bernadette Meehan Wikipedia-nın gələcəyi ilə bağlı narahatlığını ifadə edib. Onun sözlərinə görə, süni intellekt sistemləri insanlar tərəfindən yaradılmış böyük həcmdə Wikipedia məlumatlarından istifadə edir, lakin bəzi texnologiya şirkətləri bu məlumatlardan genişmiqyaslı istifadəyə görə ödəniş etmək istəmirlər.

Wikimedia böyük kommersiya şirkətlərinə etibarlı və genişmiqyaslı məlumat çıxışı təqdim edən ödənişli proqrama malikdir. Mənbədə bildirilir ki, Amazon, Google, Microsoft, Meta və Perplexity kimi şirkətlər bu xidmətin ictimai şəkildə açıqlanan müştəriləri sırasındadır. Onların ödənişlərinin Wikimedia-nın əməliyyat xərclərinin təxminən 10 faizini qarşıladığı qeyd olunur. OpenAI və Anthropic isə ictimai şəkildə açıqlanan korporativ müştərilər arasında göstərilmir.

Meehanın sözlərinə görə, texnologiya şirkətlərinin məsələyə münasibəti fərqlidir. Bəzi şirkətlər Wikipedia-dan faydalanan kommersiya qurumlarının platformanın maliyyələşdirilməsinə töhfə verməli olduğunu qəbul edir. Digərləri isə Wikimedia-nın həddindən artıq hesab etdiyi həcmdə məlumatdan istifadə etdiklərini qəbul etsələr də, korporativ məlumat çıxışı üçün ödəniş etmək istəmirlər.

Məsələ Wikipedia üçün xüsusilə vacibdir, çünki platforma məzmununu pulsuz təqdim etmək prinsipindən imtina etməyi planlaşdırmır. Wikimedia-nın əməliyyat büdcəsinin təxminən 80 faizi kiçik ianələr hesabına formalaşır. Bu ianələrin əhəmiyyətli hissəsi isə Wikipedia saytına daxil olan istifadəçilərin gördükləri ianə çağırışları vasitəsilə toplanır.

Trafikin azalması yalnız maliyyə məsələsi deyil. Wikipedia-nın oxucuları eyni zamanda gələcək redaktorların əsas mənbələrindən biridir. Sayta daha az insan daxil olduqca, könüllü redaktor icmasının böyüməsi də bundan təsirlənə bilər. Nəticədə süni intellekt sistemlərinin məlumat əldə etdiyi insan tərəfindən yaradılmış məzmunun davamlılığı üçün risk yarana bilər.

Meehan süni intellektin Wikipedia daxilində istifadəsi ilə məqalələrin süni intellekt tərəfindən yaradılması arasında fərq qoyur. Onun fikrincə, texnologiya insan redaktorlara kömək etməli, onları əvəz etməməlidir. O hesab edir ki, beş ildən sonra da Wikipedia məqalələri “insanlar tərəfindən insanlar üçün” yazılmağa davam edəcək.

Süni intellekt artıq Wikipedia-da bəzi yardımçı tapşırıqlar üçün istifadə olunur. Bunlara tərcümə, işləməyən keçidlərin aşkarlanması və yeni redaktorların etdikləri dəyişikliklərdə problemlərin müəyyənləşdirilməsinə kömək göstərilməsi daxildir.

Wikimedia rəhbərinin diqqət çəkdiyi digər məsələ məlumatlara çıxışda yarana biləcək bərabərsizlikdir. Wikipedia hazırda 349 dildə fəaliyyət göstərir və bu dillərin bir çoxu kommersiya baxımından böyük süni intellekt şirkətləri üçün cəlbedici bazar olmaya bilər. Süni intellekt xidmətlərinin internetdə məlumat əldə etməyin əsas vasitəsinə çevrilməsi bəzi dillərdəki istifadəçilərin imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Bundan başqa, ən keyfiyyətli süni intellekt xidmətlərinin ödənişli abunəliklər arxasında qalması “informasiya bərabərsizliyi” riskini də artırır. Bu halda pulsuz məlumat mənbələrindən istifadə edən insanlar həmin məlumatları emal edən daha inkişaf etmiş sistemlərə çıxış üçün ödəniş etməli ola bilərlər.

Generativ süni intellektin inkişafının ilk mərhələsində Wikipedia bu texnologiyaların əsas məlumat mənbələrindən birinə çevrilib. İndi isə platformanın qarşısında yeni problem dayanır: süni intellektin Wikipedia-nı mümkün edən insan və maliyyə ekosistemini zəiflətməsinin qarşısını almaq.