Yeni avtomobillər şəxsi məlumatları reklam şirkətlərinə ötürür: Tesla ön sıralardadır

Müasir avtomobillər sürücülərin şəxsi məlumatlarını reklam və analitika şirkətləri ilə paylaşa bilir. ABŞ-nin Northeastern Universitetinin apardığı araşdırma göstərib ki, yoxlanılan avtomobillərin təxminən 90 faizi üçüncü tərəflərə məlumat ötürür. Bəzi istehsalçı tətbiqləri isə avtomobilin identifikasiya nömrəsini (VIN), istifadəçinin elektron poçt ünvanını və dəqiq yerini belə paylaşır.

Tədqiqatçılar 2024-cü ilin oktyabrından 2025-ci ilin avqustuna qədər Consumer Reports təşkilatının sınaq parkındakı 21 yeni avtomobili və 30 istehsalçı tətbiqini araşdırıblar. Nəticədə 21 avtomobildən 19-nun Wi-Fi vasitəsilə ən azı bir üçüncü tərəfə məlumat göndərdiyi müəyyən edilib. Mobil tətbiqlərin 28-i isə reklam və ya analitika xidmətləri ilə əlaqə yaradıb.

Xüsusilə yeddi tətbiqin istifadəçiləri müəyyənləşdirməyə imkan verən məlumatları ötürdüyü aşkarlanıb. General Motors-un myCadillac, myChevrolet, myBuick və myGMC tətbiqləri avtomobillərin VIN nömrələrini Microsoft və Adobe də daxil olmaqla 10 şirkətlə paylaşıb. HondaLink tətbiqinin isə VIN nömrəsi və yer məlumatlarını Amplitude analitika xidmətinə göndərdiyi müəyyən edilib.

Araşdırmada Tesla da diqqət çəkib. Model 3 və Cybertruck avtomobillərinin sürüş fəaliyyəti və avtomobildaxili rəqəmsal xidmətlərlə bağlı müxtəlif məlumatları reklam, izləmə və analitika serverlərinə ötürdüyü müşahidə olunub. Xüsusilə Model 3-ün 22 reklam və izləmə şirkətinin serverləri ilə əlaqə yaratdığı, Tesla mobil tətbiqinin isə bu siyahıya daha iki şirkət əlavə etdiyi bildirilib.

Maraqlıdır ki, yoxlanılan 21 avtomobildən 10-u birbaşa reklam və izləmə serverləri ilə əlaqə yaratmayıb. Lakin həmin avtomobillərin mobil tətbiqləri də nəzərə alındıqda məlumat paylaşımının miqyası əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

Tədqiqatçılar real məlumat axınının aşkarlanandan daha geniş ola biləcəyini vurğulayırlar. Şifrələmə səbəbindən bütün məlumatların məzmununu müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb. Buna görə də reklam və analitika serverləri ilə əlaqənin qeydə alınması bütün hallarda konkret şəxsi məlumatların ötürüldüyünü təsdiqləmir.

Araşdırmanın nəticələri 17 avtomobil istehsalçısına göndərilib və onlardan 14-ü cavab verib. Şirkətlər məlumat mübadiləsinin mövcud müqavilələrə uyğun həyata keçirildiyini bildiriblər. Bəzi istehsalçılar isə avtomobillərdəki üçüncü tərəf xidmətlərinin istifadə şərtləri ilə tanış olmağın və onları qəbul etməyin sürücülərin məsuliyyətində olduğunu qeyd ediblər.

Məlumat paylaşımını məhdudlaşdırmaq da hər zaman asan deyil. Tesla xəbərdarlıq edir ki, məlumat paylaşımı şərtlərinin qəbul edilməməsi müəyyən funksiyaların itirilməsinə və texniki problemlərə səbəb ola bilər. Rivian isə məlumat toplanmasının dayandırılmasının naviqasiya və simsiz proqram yeniləmələri kimi imkanları məhdudlaşdıra biləcəyini bildirir.

Araşdırmadan sonra konkret dəyişiklik edən istehsalçılardan biri Honda olub. Şirkət Amplitude xidmətindən toplanmış yer məlumatlarının silinməsini istəyib və HondaLink tətbiqini həmin məlumatların göndərilməsini dayandıracaq şəkildə yeniləyib.

Tədqiqat göstərir ki, müasir avtomobillərdə şəxsi məlumatların qorunması artıq yalnız avtomobilin özündən deyil, onunla əlaqəli mobil tətbiqlərdən və üçüncü tərəf xidmətlərindən də asılıdır.