AI məlumat mərkəzlərinin kabel tələbi Ukraynada dron istehsalını ləngidir

    Süni intellekt üçün qurulan məlumat mərkəzlərinin sürətlə çoxalması dünyada optik lif kabeli qıtlığını daha da artırıb. Bu vəziyyət Ukraynanın dron istehsalına da mane olur. Ukraynanın “BlueBird Tech” müdafiə şirkətinin nümayəndəsinə görə, kabellərin qiyməti son bir neçə ildə 6 dəfədən 10 dəfəyədək artıb. Məlumat mərkəzləri bazardakı kabellərin böyük hissəsini aldığı üçün Ukrayna istehsalı artırmağa yetəcək kabel makaraları tapmaqda çətinlik çəkir.    Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya genişmiqyaslı hücumu dron savaşında yeni mərhələ açıb. Rusiya qüvvələri cəbhədə elektron müdaxilə sistemlərindən yayınmaq üçün əvvəlcə optik lif kabeli ilə idarə olunan dronlardan istifadə edib. İndi belə dronlar hər iki tərəfdə var. Onların idarəetməsi radio siqnalına bağlı olmadığı üçün siqnalın boğulmasından təsirlənmir. Uçuş məsafəsi 100 kilometrədək çata bilir.    Ukrayna və Rusiyada hər ay ümumilikdə təxminən 50 000 optik lifli dron istehsal olunur. Ancaq Ukrayna 2025-ci ilin avqustunda Çin təchizatçılarından cəmi 116 kilometr kabel ala bilib. Rusiya həmin ay təxminən 528 000 kilometr kabel idxal edib. Hesablamalara görə, Rusiya il ərzində 59,5 milyon kilometr optik lif əldə edib. Bu, dünyadakı ümumi istehsalın 10 faizindən çoxudur.    Dünyada optik lif kabeli çatışmazlığının təxminən 179 milyon kilometrə çatdığı hesablanır. Əsas təchizatçı Çin olduğu üçün Ukraynanın seçimləri azdır. Üstəlik, bəzi Çin şirkətləri ölkəyə kabel satmaqdan imtina edib. Rusiya Çinlə uzun quru sərhədi sayəsində bu məhsulu daha asan alır. Başqa ölkələrdən də kabel almaq olar, lakin vasitəçilər və uzun marşrutlar qiyməti daha da artırır.    Ukraynada optik lif kabelinin yerli istehsalı da müzakirə edilir. Ancaq belə bir istehsal xətti üçün xüsusi hazırlıq keçmiş işçilər lazımdır. Onların təlimi zamanı onsuz da az olan kabel ehtiyatından istifadə olunmalıdır. Proses avtomatlaşdırılsa belə, avadanlığa nəzarət etmək və hazır məhsulun keyfiyyətini yoxlamaq üçün təcrübəli mütəxəssislərə yenə ehtiyac var.    Məlumat mərkəzlərinə yüksək tələbat yalnız optik lif bazarına təsir göstərmir. Qrafik prosessorlar (GPU), yaddaş çipləri, elektron dövrə lövhələri və enerji avadanlıqları üzrə də çatışmazlıq yaranıb. Optik siqnalları ötürən qurğular və ixtisaslı elektrik ustaları tapmaq da çətinləşib. Nəticədə resurs qıtlığı avtomobil istehsalı, ev tikintisi və kabel ilə idarə olunan hərbi dronlar kimi məlumat mərkəzlərindən kənar sahələrə də yayılır.