Boeing 737 MAX 10 təyyarəsində proqram xətası aşkarlanıb

Boeing 737 MAX ailəsində aşkarlanan proqram təminatı problemi seriyanın ən böyük modeli olan 737 MAX 10-un sertifikatlaşdırılması prosesini müvəqqəti ləngidib. ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyası (FAA) problemin uçuş təhlükəsizliyinə təsirini qiymətləndirmək üçün sertifikatlaşdırma prosesinin irəliləyişini bir müddət dayandırıb.

Problem təyyarənin eniş zamanı avtomatlaşdırılmış istiqamətləndirmə sistemi ilə bağlıdır və yalnız müəyyən ssenaridə ortaya çıxır. Söhbət pilotların enişi dayandıraraq yenidən yüksəklik topladığı və növbəti eniş cəhdinə hazırlaşdığı “go-around” manevrindən gedir.

Müəyyən şərtlər altında proqram xətası avtomatik şaquli istiqamətləndirmənin dayanmasına səbəb ola bilər. Bu halda pilotlar müvafiq əməliyyatları əl ilə yerinə yetirməlidirlər. Bununla belə, təyyarə idarəolunan vəziyyətdə qalır və ekipaj baş verənlərlə bağlı lazımi məlumatları əldə edir.

FAA-nın ekspertləri apardıqları texniki qiymətləndirmədən sonra problemin uçuşlar üçün birbaşa təhlükəsizlik riski yaratmadığı qənaətinə gəliblər. Tənzimləyicinin qiymətləndirməsinə görə, pilotlar təyyarə üzərində tam nəzarəti saxlayır və kokpitdə göstərilən məlumatlar vəziyyəti müəyyən etmək üçün kifayət qədər aydındır.

Problem sərnişin təyyarəsi ilə baş vermiş hər hansı hadisədən sonra aşkarlanmayıb. Reuters-in məlumatına görə, proqram təminatındakı xəta təxminən iki il əvvəl Kanadanın WestJet aviaşirkəti tərəfindən müşahidə edilib və sonradan sınaqlar zamanı da müəyyənləşdirilib. Problemin 737 MAX-ın uçuş kompüterlərində istifadə edilən konkret proqram versiyası ilə əlaqəli olduğu bildirilir.

Boeing artıq xətanı tam aradan qaldırmalı olan proqram yeniləməsi üzərində işləyir. Şirkət eyni zamanda problem baş verdikdə ekipajın avtomatlaşdırılmış istiqamətləndirməni bərpa etməsinə imkan verəcək müvəqqəti prosedur hazırlayır. Təsirə məruz qalan 737 MAX versiyalarından istifadə edən aviaşirkətlərə vəziyyəti necə müəyyənləşdirmək və hansı addımları atmaq barədə məlumat veriləcək.

FAA da problemlə və tövsiyə edilən tədbirlərlə bağlı xüsusi uçuşa yararlılıq məlumat bülleteni hazırlayır. Bu məlumatın ABŞ-də və digər ölkələrdə 737 MAX operatorlarına çatdırılması nəzərdə tutulur.

Proqram xətasının ortaya çıxması Boeing üçün xüsusilə həssas vaxta təsadüf edib. 737 MAX 10 ailənin ən böyük versiyasıdır və hələ FAA-nın yekun sertifikatını gözləyir. Model MAX 8 və MAX 9-dan daha çox sərnişin daşımaq istəyən aviaşirkətlər üçün nəzərdə tutulub.

Boeing sentyabrda sertifikatlaşdırma prosesinin sona yaxınlaşdığını bildirmişdi. Proqram problemi prosesi müvəqqəti ləngitsə də, sonrakı texniki qiymətləndirmə xətanın birbaşa təhlükəsizlik riski kimi təsnif edilməsinə əsas olmadığını göstərib. Reuters-in mənbələrinə görə, 737 MAX 10-un sertifikatlaşdırılması artıq oktyabr ayında baş tuta bilər.

Boeing üçün modelin sertifikatlaşdırılması böyük kommersiya əhəmiyyəti daşıyır. Şirkətin 737 MAX 10 üçün təxminən 1 500 sifarişinin olduğu və sifarişçilər arasında dünyanın iri aviaşirkətlərinin yer aldığı bildirilir.

Son proqram problemi müasir sərnişin təyyarələrində proqram təminatının nə qədər mühüm rol oynadığını da göstərir. Təyyarənin mexaniki sistemləri normal işləsə və pilotlar tam idarəetməni saxlasa belə, müəyyən şəraitdə ortaya çıxan proqram xətası yeni modelin sertifikatlaşdırılmasını tənzimləyicilər problemi tam qiymətləndirənədək ləngidə bilir.