Keçmiş CIA rəhbəri: 2030-cu ilə qədər süni intellekt döyüş meydanında qərarlar verəcək

ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) keçmiş direktoru, istefada olan general Devid Petreus 2030-cu ilə qədər süni intellekt əsaslı hərbi sistemlərin döyüş meydanında müstəqil qərarlar qəbul edə biləcəyini proqnozlaşdırıb. Onun fikrincə, yaxın dörd il ərzində hərbi əməliyyatlarda insan müdaxiləsi minimum səviyyədə olan və ya ümumiyyətlə tələb edilməyən avtonom idarəetmə sistemləri meydana çıxa bilər.

Petreus bu fikirləri investor Finn Mörfinin aparıcılığı ilə yayımlanan “Forecast2050” podkastında səsləndirib. O bildirib ki, süni intellektin inkişafı gələcəkdə hərbi qərarların qəbul edilmə mexanizmini ciddi şəkildə dəyişdirəcək.

Generalın sözlərinə görə, yaxın illərdə döyüş meydanından məlumat toplayan, onları təhlil edən və əməliyyat qərarları hazırlayan süni intellekt əsaslı qərargah zabitləri ortaya çıxa bilər. Petreus bu sistemləri “heç vaxt yatmayan, yemək yeməyən və istirahət etməyən süni intellekt zabitləri” kimi təsvir edib.

Keçmiş CIA rəhbəri xüsusilə bir-biri ilə əlaqəli avtonom sistemlərin inkişafına diqqət çəkib. Onun təsvir etdiyi modeldə döyüş meydanına yerləşdirilmiş sensorlar məlumatları toplayaraq avtomatlaşdırılmış qərargaha ötürəcək. Süni intellekt həmin məlumatları təhlil edərək avtonom silah sistemlərinin fəaliyyətini koordinasiya edə biləcək.

Petreus daha əvvəl CNBC-yə müsahibəsində belə sistemlərin gələcəkdə taqım və hətta batalyon səviyyəsində birgə fəaliyyət göstərə biləcəyini bildirmişdi. Onun fikrincə, müxtəlif avtonom qurğular insan müdaxiləsi olmadan məlumat mübadiləsi apararaq öz hərəkətlərini əlaqələndirə biləcəklər.

General hərbi əməliyyatlarda qərarvermə sürətinin getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazandığını vurğulayıb. O hesab edir ki, hər bir əməliyyatdan əvvəl insan təsdiqini gözləyən tərəf daha sürətli fəaliyyət göstərən avtonom sistemlər qarşısında üstünlüyünü itirə bilər.

Petreus süni intellektin öz fəaliyyətindən əldə etdiyi məlumatlardan istifadə edərək təkmilləşməsi imkanlarına da toxunub. Onun fikrincə, belə yanaşmalar gələcək hərbi sistemlərin daha sürətlə inkişafına şərait yarada bilər.

Bununla belə, süni intellektin ənənəvi hərbi komandanlıq sistemini tam əvəz etməsi ilə bağlı ciddi müzakirələr davam edir. Alan Türinq İnstitutunun ötən il yayımladığı araşdırmaya əsasən, süni intellekt komandirlərə məlumatların təhlilində kömək edə və qərarvermə prosesini sürətləndirə bilər. Lakin insanların həyatı ilə bağlı qərarlarda insan mühakiməsini və məsuliyyətini tam əvəz edə bilməz.

Əsas narahatlıqlardan biri avtonom sistemlərin ölümcül güc tətbiqi ilə bağlı qərarları insan nəzarəti olmadan qəbul etməsidir. Belə hallarda səhv qərarların nəticələrinə görə kimin məsuliyyət daşıyacağı və sistemlərin beynəlxalq humanitar hüquqa uyğun fəaliyyətinin necə təmin ediləcəyi mühüm suallar olaraq qalır.

Petreus həmçinin 2026-cı ilin sonuna qədər Ukraynadakı müharibədə daha müstəqil fəaliyyət göstərə bilən dronların istifadəsini görəcəyini gözlədiyini bildirib.

Keçmiş CIA rəhbəri qlobal hərbi texnologiya rəqabətinə də toxunaraq Çini ABŞ üçün ən böyük strateji çağırış hesab etdiyini söyləyib. Onun fikrincə, Çin bu baxımdan Rusiya və İranı geridə qoyur.

Petreusun açıqlamaları süni intellektin hərbi sahədə istifadəsinin gələcəkdə yalnız kəşfiyyat və məlumatların təhlili ilə məhdudlaşmaya biləcəyini göstərir. Bununla belə, 2030-cu ilə qədər avtonom süni intellekt zabitlərinin real döyüş əməliyyatlarında hansı səviyyədə tətbiq olunacağı hələ məlum deyil. Bu, hazırda təsdiqlənmiş texnoloji imkan deyil, keçmiş generalın gələcəklə bağlı proqnozudur.