Süni intellekt internetdə yeni “Doom Loop” riski yaradır

Süni intellekt sistemlərinin internetdə həm məzmun istehsalında, həm də məlumat istehlakında payının sürətlə artması internetin gələcəyi ilə bağlı yeni müzakirələr yaradıb. Son məlumatlar botların internet trafikində insanları geridə qoyduğunu, eyni zamanda yeni veb məzmunlarının əhəmiyyətli hissəsində süni intellekt izlərinin olduğunu göstərir. Bu proses “Doom Loop” — özünü gücləndirən mənfi dövr kimi xarakterizə edilir.

Cloudflare-ın 30 sentyabr tarixinə olan məlumatlarına əsasən, veb-saytlara göndərilən sorğuların 64,4 faizi botların, 35,6 faizi isə insanların payına düşür. Botların internet trafikində üstünlük təşkil etməsi tamamilə yeni hadisə deyil. Axtarış sistemlərinin indeksləmə botları və müxtəlif avtomatlaşdırılmış xidmətlər uzun müddətdir internetin böyük həcmdə trafikini formalaşdırır.

Son dövrdə əsas dəyişiklik isə agent əsaslı süni intellekt sistemlərinin yayılmasıdır. Bu sistemlər istifadəçinin adından internetdə axtarış aparır, müxtəlif səhifələrə daxil olur və məlumat toplayır. İstifadəçi yalnız ChatGPT, Gemini və ya Claude kimi xidmətlərin verdiyi yekun cavabı görsə də, arxa planda süni intellekt agentlərinin internet səhifələrinə müraciətləri real trafik yaradır.

Dəyişiklik yalnız internetə kimin daxil olması ilə məhdudlaşmır. Mənbədə istinad edilən Pew Research Center araşdırmasına görə, ChatGPT-nin 2022-ci ilin noyabrında istifadəyə verilməsindən sonra dərc edilmiş veb-səhifələrin 35 faizindən çoxunda süni intellekt tərəfindən yazılmış və ya redaktə edilmiş məzmun əlamətləri müəyyən edilib.

Beləliklə, süni intellekt bir tərəfdən internetdəki məlumatları toplayır, digər tərəfdən isə internetdə yerləşdirilən yeni məzmunun hazırlanmasında getdikcə daha çox iştirak edir. Bu vəziyyət gələcək süni intellekt modellərinin insan tərəfindən hazırlanmış orijinal materiallardan daha çox, digər süni intellekt sistemlərinin yaratdığı məzmunla qarşılaşması riskini artırır.

Problem “geri besleme dövrü” ilə daha da mürəkkəbləşə bilər. Süni intellekt internetdəki insan istehsalı məlumatlardan öyrənir, həmin məlumatlar əsasında yeni məzmun yaradır, yaradılan məzmun yenidən internetə yerləşdirilir və gələcək modellərin məlumat bazasına daxil ola bilər. Nəticədə səhv, qeyri-dəqiq və ya aşağı keyfiyyətli məlumatların təkrar-təkrar sistemə qaytarılması ehtimalı yaranır.

Məsələnin digər tərəfi internetdə peşəkar məzmun istehsalının iqtisadi modelidir. Ənənəvi axtarış sistemində istifadəçi nəticələr arasından sayta daxil olur və həmin ziyarət media qurumuna reklam və ya abunə gəliri qazandıra bilir. Süni intellekt xidmətlərində isə istifadəçi çox vaxt cavabı birbaşa çatbotdan və ya axtarış sisteminin süni intellekt xülasəsindən əldə edir.

Nəticədə istifadəçinin məlumatın ilkin mənbəsinə keçməsinə ehtiyac azala bilər. Trafikin azalması nəşriyyatların və digər məzmun istehsalçılarının gəlirlərinə təsir etdikdə jurnalist, redaktor, tədqiqatçı və ekspertlərin hazırladığı orijinal materialların istehsalına ayrılan resursların da azalması riski yaranır. Daha az insan istehsalı keyfiyyətli məzmun isə gələcək süni intellekt sistemlərinin istifadə edə biləcəyi məlumat bazasına təsir göstərə bilər.

Bu təhlükə OpenAI və Microsoft-la bağlı məhkəmə prosesi çərçivəsində açıqlanan sənədlərdə də müzakirə olunub. Sənədlərdə süni intellekt sistemlərinin internetdəki məzmun istehsalçılarını iqtisadi baxımdan zəiflədə biləcəyi barədə qiymətləndirmələr yer alır.

Microsoft Applied Science direktoru Brent Hecht sənədlərdə yer alan fikirlərində süni intellekt modellərinin internetdən böyük miqdarda məlumat toplamasını genişmiqyaslı əmək mənimsənilməsi kimi xarakterizə edib və bu sistemlərin nəşriyyatlar üçün ciddi təhlükə yarada biləcəyini bildirib. Microsoft isə bu fikirlərin şirkətin rəsmi mövqeyi olmadığını, konkret əməkdaşın şəxsi qiymətləndirməsini əks etdirdiyini açıqlayıb.

Bununla yanaşı, mənbədə Microsoft-a aid olduğu bildirilən başqa bir sənəddə proses “doom loop” adlandırılır. Buradakı əsas problem böyük dil modellərinin öz məlumat mənbələrini zəiflətməsi ehtimalıdır: süni intellekt keyfiyyətli insan məzmununa ehtiyac duyur, lakin həmin məzmunu istifadəçiyə birbaşa təqdim etməklə onu yaradan saytların trafik və gəlirlərinin azalmasına da səbəb ola bilər.

Məhkəmə sənədlərində Google-un süni intellekt əsaslı axtarış funksiyalarının təsiri də müzakirə olunur. Mənbədə göstərilən ekspert qiymətləndirmələrindən birinə görə, Google-un süni intellekt xülasələri bəzi nəşriyyatların axtarış sistemindən əldə etdiyi keçidlərin 20-60 faiz azalması ilə nəticələnmiş ola bilər.

Bütün bunlar “Ölü İnternet Teoriyası”nı da yenidən gündəmə gətirib. Bu nəzəriyyəyə görə, internetdəki məzmun və qarşılıqlı əlaqələrin getdikcə daha böyük hissəsi insanlar əvəzinə botlar və avtomatlaşdırılmış sistemlər tərəfindən yaradılır. Mövcud rəqəmlər insanların internetdən çəkildiyini göstərmir, lakin botların və süni intellekt sistemlərinin internetdəki rolunun sürətlə böyüdüyünü ortaya qoyur.

Əsas risk internetin birdən-birə “yox olması” deyil. Daha real təhlükə insan tərəfindən hazırlanan keyfiyyətli və etibarlı məzmunun iqtisadi baxımdan davamlılığının zəifləməsidir. Əgər orijinal məzmun azalarkən avtomatlaşdırılmış məzmunun həcmi artmağa davam edərsə, süni intellekt sistemləri gələcəkdə özlərinin və digər modellərin yaratdığı məlumatlardan daha çox asılı vəziyyətə düşə bilər. “Doom Loop” anlayışının əsasını da məhz bu ziddiyyət təşkil edir.